พะเยา (คำเมือง: Lanna-Phayao.png พ(ร)ะญาว) เป็นจังหวัดในภาคเหนือ บริเวณที่ตั้งของตัวเมืองพะเยาในปัจจุบันอยู่ติดกับกว๊านพะเยา เดิมเป็นที่ตั้งของเมือง ภูกามยาว หรือ พะยาว ที่ก่อตั้งขึ้นเมื่อพุทธศตวรรษที่ 16 โดยกษัตริย์องค์แรกคือ พญาจอมธรรม ซึ่งเป็นราชบุตรองค์หนึ่งจากเมืองหิรัญนครเงินยางเชียงแสน และเป็นบรรพบุรุษของกษัตริย์เมืองพะยาวอีกหลายองค์ เช่น พญาเจือง วีรบุรุษแห่งเผ่าไท-ลาวในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำโขง และพญางำเมืองซึ่งได้กระทำสัตย์สาบานเป็นไมตรีต่อกันกับพญามังรายแห่งนครพิงค์เชียงใหม่ และพญาร่วงรามคำแหงแห่งสุโขทัย ภายหลังมีการเปลี่ยนแปลงอำนาจและตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของอาณาจักรล้านนา ในสมัยพญาคำฟู

ทิศเหนือ ติดต่อกับจังหวัดเชียงราย

ทิศใต้ ติดต่อกับจังหวัดลำปาง และจังหวัดแพร่

ทิศตะวันออก ติดต่อกับจังหวัดน่าน และแขวงไชยบุรี สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว

ทิศตะวันตก ติดต่อกับจังหวัดลำปาง

จังหวัดพะเยา แบ่งการปกครองออกเป็น 9 อำเภอ 68 ตำบล 779 หมู่บ้าน 2 เทศบาลเมือง 33 เทศบาลตำบล 36 องค์การบริหารส่วนตำบล

1.อำเภอเมืองพะเยา

2.อำเภอดอกคำใต้

3.อำเภอภูกามยาว

4.อำเภอภูซาง

5.อำเภอจุน

6.อำเภอปง

7.อำเภอเชียงคำ

8.อำเภอเชียงม่วน 9.อำเภอแม่ใจ

อำเภอเมืองพะเยา  เทศบาลเมืองพะเยา เทศบาลตำบลท่าวังทอง เทศบาลตำบลแม่กา เทศบาลตำบลแม่ปืม เทศบาลตำบลบ้านต๋อม เทศบาลตำบลบ้านต๊ำ เทศบาลตำบลบ้านสาง เทศบาลตำบลบ้านใหม่ เทศบาลตำบลจำป่าหวาย เทศบาลตำบลท่าจำปี เทศบาลตำบลสันป่าม่วง

อำเภอจุน  เทศบาลตำบลจุน เทศบาลตำบลห้วยข้าวก่ำ เทศบาลตำบลเวียงลอ เทศบาลตำบลหงส์หิน เทศบาลตำบลทุ่งรวงทอง

อำเภอเชียงคำ  เทศบาลตำบลเชียงคำ เทศบาลตำบลบ้านทราย เทศบาลตำบลฝายกวาง เทศบาลตำบลหย่วน

อำเภอเชียงม่วน  เทศบาลตำบลเชียงม่วน

อำเภอดอกคำใต้  เทศบาลเมืองดอกคำใต้ เทศบาลตำบลบ้านถ้ำ เทศบาลตำบลห้วยลาน เทศบาลตำบลหนองหล่ม

อำเภอปง  เทศบาลตำบลงิม เทศบาลตำบลปง เทศบาลตำบลแม่ยม

อำเภอแม่ใจ  เทศบาลตำบลแม่ใจ เทศบาลตำบลบ้านเหล่า เทศบาลตำบลรวมใจพัฒนา เทศบาลตำบลป่าแฝก เทศบาลตำบลเจริญราษฎร์ เทศบาลตำบลศรีถ้อย

อำเภอภูซาง  เทศบาลตำบลสบบง

อำเภอภูกามยาว  เทศบาลตำบลดงเจน